📝 Üniversite Notları
Çan Eğrisi Hesaplama
Çan eğrisi (bağıl değerlendirme), harf notunun ham puana değil sınıf içindeki konumuna göre belirlendiği sistemdir: z = (Notun − Ortalama) ÷ Standart Sapma, T = 10 × z + 50. Notunu, sınıf ortalamasını ve sapmayı yaz; z/T puanını ve tahmini harfini gör.
Son güncelleme: 18 Ekim 2026 · Yazar: PuanRobotu Editör Ekibi
Çan Eğrisi Hesaplama Aracı
Kendi notunu ve sınıfın istatistiklerini yaz. T→harf aralıklarını okuluna göre düzenleyebilirsin.
T → Harf Aralıkları (Örnek — Düzenlenebilir)
Öne Çıkanlar
- z = (Notun − Sınıf Ortalaması) ÷ Standart Sapma; T = 10 × z + 50. z, ortalamadan kaç sapma uzakta olduğunu gösterir.
- Aynı 70 puan, ortalaması 55 olan sınıfta AA getirir; ortalaması 75 olan sınıfta CC getirir. Çan eğrisinde mutlak nota değil konuma bakılır.
- T→harf aralıklarını her üniversitenin senatosu belirler; bu sayfadaki AA≥65, BB≥55, CC≥45, DD≥35 aralıkları yaygın bir örnektir.
- Sınıf mevcudu küçükse (genelde 30'un altı) çan uygulanmaz; mutlak sisteme dönülür.
- z ve T matematiksel olarak kesindir; harf tahmini, örnek aralığa göre yapılır.
Çan Eğrisi (Bağıl Değerlendirme) Nedir?
Çan eğrisi, harf notunun öğrencinin ham puanına değil, sınıfın not dağılımı içindeki göreli konumuna göre belirlendiği değerlendirme sistemidir. Sınav zorduysa sınıf ortalaması düşer ve düşük ham puanlar bile yüksek harf getirebilir; sınav kolaysa tersi olur.
Sistemin mantığı: her not önce standart bir puana (önce z, sonra T) dönüştürülür; harfler bu standart puanın aralıklarına göre dağıtılır. Böylece farklı zorluktaki sınavların notları karşılaştırılabilir hâle gelir.
Çan eğrisi bir "puan yükseltme" değildir: sınıfın yarısı her zaman ortalamanın altında kalır. Kolay sınavda yüksek ham puan, eğride vasat bir konuma denk gelebilir.
Bu Hesaplayıcı Nasıl Çalışır?
Notunu, sınıf ortalamasını ve standart sapmayı alır; z ve T puanını hesaplar, örnek harf aralığına göre tahmini harfi gösterir.
z = (Notun − Sınıf Ortalaması) ÷ Standart Sapma. z=1,5 demek "ortalamanın 1,5 sapma üstündesin" demektir. z=0 tam ortalamadır; negatif z ortalamanın altındadır.
T = 10 × z + 50. T, z'yi herkesin anlayacağı bir ölçeğe taşır: sınıf ortalaması her zaman T=50 olur, 1 sapma üstü T=60'tır. Farklı derslerin notları bu ölçekte kıyaslanabilir.
Harf adımı: T puanın, sayfadaki örnek aralık tablosundaki (AA≥65, BB≥55, CC≥45, DD≥35) yerine göre harfe çevrilir. Bu aralıkları kendi okuluna göre düzenleyebilirsin.
Formül ve Çalışılmış Örnek
Notun 70, sınıf ortalaması 55, standart sapma 10 ise z=1,5, T=65 olur ve örnek aralıkta AA getirir.
- z = (70 − 55) ÷ 10 = 1,5
- T = 10 × 1,5 + 50 = 65
- Örnek aralıkta T ≥ 65 → tahmini harf AA; sınıfın en üst dilimindesin.
Bu örneği yukarıdaki araca girerek doğrulayabilirsin. Şimdi göreliliğin gücüne dikkat: aynı 70 puan, sınıf ortalaması 75 olsaydı z = (70−75)÷10 = −0,5 ve T = 45 olurdu — yani aynı not, kolay bir sınıfta ortalamanın altında kalırdı ve CC getirirdi.
Hesaplayıcı Nasıl Kullanılır?
- Notunu yaz. Ham başarı notunu (vize+final ağırlıklı) gir.
- Sınıf ortalamasını yaz. Hocanın açıkladığı ya da öğrenci sistemindeki sınıf ortalaması.
- Standart sapmayı yaz. Bilmiyorsan tipik değer 8–12 aralığındadır; ama gerçek değeri hocandan öğren.
- z, T ve harfi oku. T→harf aralıklarını okuluna göre düzenleyebilirsin.
Sonucunu Nasıl Okursun?
z, konumunu; T, ölçeği; harf, tahmini sonucu gösterir.
| z Aralığı | T Aralığı | Konumun | Örnek Harf |
|---|---|---|---|
| z ≥ 1,5 | T ≥ 65 | En üst dilim | AA |
| 0,5 ≤ z < 1,5 | 55 – 64 | Ortalamanın belirgin üstü | BB |
| −0,5 ≤ z < 0,5 | 45 – 54 | Ortalama çevresi | CC |
| −1,5 ≤ z < −0,5 | 35 – 44 | Ortalamanın altı | DD |
| z < −1,5 | T < 35 | En alt dilim | FF |
Tabloyu oku: z=0 (tam ortalama) her zaman T=50 verir ve örnek aralıkta CC'ye denk gelir. z'nin işareti, ortalamanın üstünde mi altında mı olduğunun en hızlı göstergesidir.
Aynı 70 Puan, İki Sınıf, İki Harf
Çan eğrisinde notun değil, sınıfın belirler. Üç senaryoyu yan yana koy:
| Senaryo | Sınıf Ort. | z | T | Örnek Harf |
|---|---|---|---|---|
| Zor sınav | 55 | 1,5 | 65 | AA |
| Normal sınav | 65 | 0,5 | 55 | BB |
| Kolay sınav | 75 | −0,5 | 45 | CC |
Hiçbir rakip sayfa bu karşılaştırmayı sayıyla yapmaz. Pratik sonuç: çan eğrisi olan derste hedefin "yüksek not" değil, "ortalamanın üzerinde konum" olmalıdır. Ortalamanın 1 sapma üstü (z≥1) genelde üst harfleri getirir.
Sınıf Ortalamasına Göre Harf Dağılımı: 7-Düzey Tablosu
Resmi yönergeler, sınıf ortalamasına göre harflerin yüzdesel dağılımını önceden belirler. Örnek olarak OMÜ bağıl değerlendirme yönergesindeki 7 düzeyden biri:
| Harf | AA | BA | BB | CB | CC | DC | DD | FF |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Sınıf yüzdesi | %24 | %15,2 | %22,8 | %11,6 | %17,4 | %4,8 | %3,2 | %1 |
Tabloyu oku: ortalaması 70–79,99 olan bir sınıfta öğrencilerin %24'ü AA alır. Sınıf ortalaması düştükçe yüzdeler değişir; her üniversitenin kendi yönergesinde kendi tablosu vardır. Bu yüzdeler üniversiteden üniversiteye değişir — okulunun yönergesindeki tabloya bak.
Alt Limit, Sınıf Mevcudu ve Final Barajı
Çan eğrisinin üç kritik kuralı vardır; hiçbir rakip sayfa üçünü bir arada anlatmaz.
- Alt limit: Bazı yönergelerde bağıl değerlendirme ortalaması belirli bir değerin (yaygın örnek: 30) altındaysa eğri uygulanmaz; düşük notlar doğrudan FF olur.
- Sınıf mevcudu: Bağıl değerlendirme istatistiksel anlamlılık için yeterli mevcuda ihtiyaç duyar; yaygın kural 30 kişinin altındaki sınıflarda eğri uygulanmaması, mutlak sisteme dönülmesidir. 15–29 aralığında özel hükümler uygulanabilir.
- Final barajı × eğri: Okulun final barajı varsa (örn. finalden en az 50), eğri bu barajı kaldırmaz: barajın altındaki not eğriye girmeden FF olur. Uygulama yönergeye göre değişir.
Sınırlamalar
z ve T puanları matematiksel olarak kesindir; ama harf adımında üç sınır vardır.
- T→harf aralıkları örnektir. Gerçek aralıkları her üniversitenin senatosu belirler; ulusal tek tablo yoktur. Okulunun aralıklarını kutulardan düzenle.
- Standart sapma kritiktir. Sapma küçükse (herkes birbirine yakınsa) 1–2 puanlık fark bile harfi değiştirir. Tahmini sapmayla karar verme.
- AÖF'de geçersizdir. Açıköğretimde bağıl değerlendirme kaldırılmıştır; harf 35 barajı sonrası kendi sistemine göre belirlenir — AÖF Not Hesaplama sayfasına bak.
Bağıl vs Mutlak Değerlendirme
Fark, harfin sabit tabloya mı sınıfa mı göre belirlendiğidir.
| Mutlak | Bağıl (Çan Eğrisi) | |
|---|---|---|
| Harf neye göre? | Sabit aralık tablosu | Sınıf ortalaması ve dağılımı (z/T) |
| 70 puan | Her zaman CC (yaygın) | Sınıfa göre AA da olur CC de |
| Strateji | Hedef nota odaklan | Sınıf içindeki konumuna odaklan |
| Doğru araç | Harf Notu Hesaplama | Bu sayfa |
İpuçları
- Dersin çan eğrisiyle mi yoksa mutlak sistemle mi değerlendirildiğini dönem başında ders izlencesinden öğren.
- Eğri varsa mutlak nota değil konuma odaklan: ortalamanın 1 sapma üstü genelde üst harfleri getirir.
- Sınıf ortalamasını ve sapmayı öğrenmeden harf tahmini yapma.
- T→harf aralıklarını okulunun senato kararından teyit et; bu sayfadaki aralıklar örnektir.
Sık Sorulan Sorular
Çan eğrisi nedir?
Bağıl değerlendirmedir: harf notun, ham puanının sınıfın ortalamasına ve dağılımına göre belirlenir. Formül: z = (Notun − Ortalama) ÷ Standart Sapma; T = 10 × z + 50.
z puanı nasıl hesaplanır?
z = (Notun − Sınıf Ortalaması) ÷ Standart Sapma. Örneğin notun 70, ortalama 55, sapma 10 ise z = 1,5 olur; yani ortalamanın 1,5 sapma üstündesin.
T puanı ne anlama gelir?
T = 10 × z + 50; z'yi 50 ortalamalı bir ölçeğe taşır. Sınıf ortalaması her zaman T=50'dir; T=65, ortalamanın 1,5 sapma üstü demektir. Farklı dersler bu ölçekte kıyaslanır.
Aynı not farklı derste farklı harf getirir mi?
Evet, çan eğrisinde bu normaldir. 70 puan, ortalaması 55 olan sınıfta AA getirirken ortalaması 75 olan sınıfta CC getirir. Harf sınıfa göre belirlenir, ham puana göre değil.
Sınıf ortalaması çok yüksekse ne olur?
Yüksek ortalama, eğriyi yukarı taşır: iyi ham puanlar bile vasat harf getirebilir. Örneğin ortalama 75, sapma 10 iken 70 puan z=−0,5 ve T=45 olur; örnek aralıkta CC demektir.
Dersimde çan eğrisi var mı, nasıl öğrenirim?
Ders izlencesine bak; değerlendirme bölümünde 'bağıl değerlendirme' yazıyorsa çan uygulanır. Yazmıyorsa hocana ya da öğrenci işlerine sor.
Sınıf mevcudu azsa çan uygulanır mı?
Genelde hayır. Bağıl değerlendirme istatistiksel anlamlılık için yeterli mevcuda ihtiyaç duyar; yaygın kural 30 kişinin altındaki sınıflarda mutlak sisteme dönülmesidir.
Final barajı çan eğrisini ezer mi?
Okulun final barajı varsa eğri onu kaldırmaz: barajın altındaki not eğriye girmeden FF olur. Uygulama yönergeye göre değişir; kesin kuralı öğrenci işlerinden öğren.
z puanım negatifse ne olur?
Notunun ortalamanın altında olduğu anlamına gelir. z = −1, ortalamanın 1 standart sapma altı demektir; T puanın 40 olur.
Girdiğim notlar bir yere gönderiliyor mu?
Hayır. Tüm hesaplama tarayıcında yapılır; notların hiçbir sunucuya gönderilmez ve saklanmaz.